‘Het is het leven zelf dat vragen stelt aan ons en ons hele bestaan is niets anders dan antwoord geven’, zo schrijft Victor Frankl in zijn klassieker The doctor and the soul. Die levensvragen stellen zich gedurende het hele leven, zeker niet alleen bij het ouder worden. Wel is er onmiskenbaar bij ouderen een geheel eigen inkleuring van levensvragen, waarbij ieders levensgeschiedenis een cruciale rol speelt.

Hier heeft de ontwikkelingspsychologie een belangrijke bijdrage te leveren en zijn er ontwikkelingstaken te benoemen. Maar het gaat niet alleen om een individuele geschiedenis. Wie nu in de derde of vierde leeftijd verkeert, heeft tijdens zijn levensloop grote veranderingen in zijn culturele omgeving meegemaakt die de omgang met levensvragen beïnvloeden. Het ‘levensbeschouwelijke landschap’ is drastisch veranderd. Daarmee is er niet alleen een individuele levensgeschiedenis geschreven, maar ook een – zeker zo belangrijke – collectieve geschiedenis.

Wat deze verschuivingen in het levensbeschouwelijke landschap betekenen voor de omgang van ouderen met levensvragen op dit moment, en of ouderen beter of slechter af zijn met het in Nederland voortgaande secularisatieproces, wordt in deze Geron door diverse auteurs belicht. Volgens de Britse filosoof John Gray ligt er hoe dan ook de maatschappelijke opgave om uiteenlopende levensbeschouwingen een plaats te geven in het openbare leven.

Een klassieke vraag die dan niet kan ontbreken is: wat is de rol van de overheid? Hoe staat het met de scheiding tussen kerk en staat? Het debat hieromtrent wordt bijna dagelijks via de media gevoerd, veelal toegespitst op het multiculturele thema.

Tenslotte is de thematiek van levensvragen opnieuw aan de orde in de zorg voor ouderen. Hoewel er een hoge mate van onwennigheid is van met name de overheid om hier een nieuwe positie te kiezen, is er overduidelijk in de samenleving en de zorg zelf de constatering, dat hulpverlening niet kan stoppen waar levensvragen beginnen. En dat geldt zeker niet alleen in geval van dat ene grote levensthema, de dood. Ouderenzorg die zich zelf serieus neemt zal vanuit de vragen die het leven stelt aan ouderen tot een aanbod moeten komen en soms nog ongebaande wegen moeten inslaan.

Inhoudsopgave en aanvullingen
Een inhoudsopgave van Geron 1/2008 vindt u op deze pagina.
Aanvullingen bij de artikelen in dit nummer vindt u op deze pagina.