De dood is nog steeds geen gemakkelijk onderwerp. ‘De dood ontsnapt aan ons denken. Hij verblindt ons denken en doet ons spreken verstommen,’ schreef Carlo Leget eerder in Gerōn (Gerōn 1/2008).

Gerōn heeft er tien jaar over gedaan om de dood tot thema te verheffen. Niet zo vreemd als men beseft dat dood en ouder worden helemaal geen vanzelfsprekende combinatie zijn, zoals Rudi Westendorp stelt in deze Gerōn. Ouderen zijn niet meer met de dood bezig dan jongeren, schreef de nestor van de Nederlandse gerontologie, Joep Munnichs, in 1964, tegen de gangbare opvatting in. De veronderstelling ‘dat bejaarden regelmatig bezig zouden zijn met de eigen eindigheid, is onjuist’.

En zou dat meer moeten? Een stelling in deze richting, in deze Gerōn ter discussie, leidt tot uiteenlopende inzichten. Toch zou het ‘gedenk te sterven’ uit de middeleeuwen minstens in een hedendaagse levenskunstversie moeten worden omgezet, aldus Leget eerder. In de huidige westerse cultuur lijkt er van een verlegenheid sprake in omgang met de dood, getuige de populariteit van het Tibetaanse boek van leven en sterven van Sogyal Rinpoche. Toch is er in diezelfde westerse cultuur in de afgelopen periode op het vlak van de hulpverlening aan stervenden baanbrekend werk verzet, zoals door de psychiater Elisabeth Kübler Ross en door Dame Cicely Saunders, initiatiefneemster van de Hospicebeweging. Naar onze indruk heeft ook de palliatieve zorg in Nederland inmiddels een staat van volwassenheid bereikt.

Een ding is duidelijk als het gaat om sterven: er is behoefte aan rituelen. Rituelen voor het afscheid nemen en rituelen rond de overdracht van ‘herinnerdingen’. De ontwikkeling van ‘rituele creativiteit’ is in volle gang, constateert deze Gerōn.

Indringend is de verwerking van het sterven van een naaste. In dit nummer wordt aandacht gegeven aan deze ervaring vanuit het perspectief van het volwassen kind dat zijn ouder verliest. Jaarlijks overkomt het heel velen, en voor de betrokkenen betekent het vaak een intensiever rouwproces dan verwacht.

Een van de meest heikele onderwerpen rond de dood tenslotte, blijft het al dan niet zelf bepalen van het levenseinde. Menselijkheid en zorgvuldigheid zijn hier de sleutelwoorden. Ook al is ingrijpende verandering in de wetgeving niet te verwachten, een verdere ontwikkeling naar een ‘Zwitserse praktijk’ is wellicht in Nederland denkbaar.

Inhoudsopgave
Een inhoudsopgave van Gerōn 1/2009 vindt u op deze pagina.